Информации поврзани за предметите кои се изработуваат во Секторот за нови прехранбени технологииnovi

а.Генетски модифицирана храна

Правна рамка за ГМО храната е пропишана со Законот за генетски модифицирани организми и Законот за безбедност на храната каде што во Член 4 став 1 точка 61 е дефинирана ГМО храната и одредбите во член 56 кои се однесуваат на ГМО храната само што овие одредби имаат одложена примена ќе важат по приемот во Европската унија.
Генетски модифицирана храна претставува храна која содржи, е составена, или произведена од генетски модифицирани организми.

ГМО храна не смее да:

  • има негативни ефекти врз здравјето на луѓето, животните и животната средина;
  • го доведува во заблуда потрошувачот во однос на нејзиниот состав и својства;
  • се разликува од храната и состојките на храната кои треба да ги заменат, до таа мера, што нивната нормална консумација би имала негативен ефект за потрошувачот во прехранбена смисла.

Операторот со храна кој за прв пат ќе сака да стави во промет ГМО храна на пазарот во Република Северна Македонија, во согласност со Законот за ГМО и овој закон, треба да поднесе барање за одобрение за ставање во промет на ГМО храна до Агенцијата.
Барањето ќе се однесува на:

  • храна која содржи ГМО или е составена од ГМО;
  • состојките произведени од ГМО или храната која ги содржи тие состојки.

Агенцијата ќе води регистар на одобрени производи кои ги исполнуваат посебните барања за безбедност како ГМО храна.

Директорот на Агенцијата во согласност со министерот за здравство и министерот за животна средина и просторно планирање ќе ги пропишува посебните барања за безбедност на ГМО храна, означувањето и барањата за следливост на прехранбените производи кои содржат ГМО храна или се составени од ГМО, барањата за следливост на храната произведена од ГМО по претходно добиена согласност од Владата на Република Северна Македонија.

Директорот на Агенцијата ќе ги пропишува начинот и постапката за издавање на одобрение, нејзиното времетраење, потребната документација и висината на трошоците во постапката за издавање одобрение за ставање во промет на производот од групата на ГМО храна по претходно добиена согласност од Владата на Република Северна Македонија.

Засега во важност се членовите 150 и 151 кои исто се однесуваат на ГМО храната со кои се забранува производство, ставање во промет, увоз во Република Северна Македонија на храна и производи од храна кои содржат ГМО или се составени од ГМО.
Агенцијата спроведува официјална контрола за утврдување на спроведувањето на забраната.

Директорот на Агенцијата ќе го пропише начинот на вршењето на официјалната контрола на забраната за производство, ставање во промет, увоз во Република Северна Македонија на храна и производи од храна кои содржат ГМО или се составени од ГМО, по претходно добиена согласност од Владата на Република Северна Македонија.

Погоре наведените одредби ќе се применуваат до пристапувањето на Република Северна Македонија во Европската унија.

 

б. Храна произведена со иновирани технологии

Храна и состојки на храна произведени со иновирани технологии е храна и состојки на храна кои досега не биле користени за човечка употреба.
Во оваа храна спаѓаат следниве категории:

  • а)храна и состојки на храна кои вклучуваат нови или намерно модифицирани примарни молекуларни структури;
  • б) храна и состојки на храна кои се состојат или се изолирани од микроорганизми, габи или алги;
  • в) храна и состојки на храна кои се состојат од растенија или животни, минерални или синтетички материи или се излачени од нив, освен храната и состојките на храна кои се добиени на традиционални начини на размножување или за кои е одамна познато дека можат безбедно да се консумираат;
  • г) храна и состојки на храна врз кои била применета производна постапка кoја сега не се користи, а во случај кога таа предизвикува значителни променливо составот или структурата на храната или состојките на храната кои влијаат на нивната прехранбена вредност, метаболизам или ниво на несакани материи.

 

в. Храна производена со јонизирачко зрачење

Третирање на храна со јонизирачко зрачење може да се употреби само за следните цели:

  • намалување на инцидентите од заболувања поврзани со храната со уништување на патогените микроорганизми;
  • намалување на расипувањето на храната со успорување или запирање на процесите трулење и уништување на трулежните микроорганизми;
  • намалување на загубите на храна поради предвремено зреење, `ртење или проникнување;
  • одстранување на организмите во храната кои се штетни за растенијата или растителните производи.


За да се одобри третирањето на храната со јонизирачко зрачење потребно е да се исполнети следните услови:

  • да има оправдана технолошка потреба;
  • да не претставува опасност за здравјето и се врши според предложени услови;
  • да e корисно за потрошувачот;
  • да не се употребува како надоместок за хигиенска и добра производна или земјоделска практика.


Храната или состојките во храната третирани со јонизирачко зрачење треба да се означат со зборовите „третирана со јонизирачко зрачење“.

 

г. Природна минерална вода

Природната минерална вода е производ од природно заштитена подземна животна средина. Природната минерална вода е природно безбедна за пиење за луѓето во нејзината оригинална состојба. Таа исто така може да има дополнителни карактеристики поврзани со присуството и концентрацијата наодредени минерали во неа. Дополнителните карактеристики зависат и од областа од каде се врши експлоатација на водата односно од потеклото на водата.

Секоја природна минерална вода има карактеристичен вкус и конзистентен минерален состав. Природните минерални води можат да бидат многу различни во однос на содржината на минерали започнувајќи од многу ниска содржина на минерали – (помалку од 50 mg на литар), до висока содржина на минерали (повеќе од 1500 mg на литар).

Карактеристичниот минерален состав на секоја природна минерална вода мора да биде стабилен и означен на означувањето на произпроизводот. Природната минерална вода покрај општите правила за означување има и посебни правила при означувањето. На означувањето мора да се наведе местото на потекло и името на изворот. Означувањето не треба да содржи зборови со кои се припишуваат својства на природната минерална вода во врска со превенција, лекување или дека водата е лек за болест кај луѓето.
Природните минерални води не треба да бидат дезинфицирани или хемиски третирани.

Природните минерални води се производи кои пред да се стават на пазарот во Република Северна Македонија треба да бидат одобрени од страна на Агенцијата за храна и ветеринарство.